Zwalczanie s這dyszka rzepakowego
 
Pawe W璕orek, Joanna Zamoyska
Instytut Ochrony Ro郵in w Poznaniu

Kilka sów na temat zwalczania s這dyszka rzepakowego w 鈍ietle bada prowadzonych przez Instytut Ochrony Ro郵in (IOR) w Poznaniu.

W ostatnich latach s這dyszek rzepakowy sta si bardzo „popularnym” szkodnikiem, do czego przyczyni造 si narastaj帷e k這poty w jego efektywnym zwalczaniu. Sytuacja ta dotyczy wielu pa雟tw Europy, w tym tak瞠 naszego kraju. Cho przyczyn tych k這potów jest wiele to jednak w opinii polskich rolników gównym ich powodem jest wykszta販enie odporno軼i przez s這dyszka rzepakowego na 鈔odki ochrony ro郵in. Dobór odpowiedniego 鈔odka do zwalczania tego szkodnika coraz cz窷ciej jest dla nich trudny, a ich opinie na temat efektywno軼i zalecanych 鈔odków s zró積icowane i cz瘰to diametralnie ró積e. Te same 鈔odki nawet w tych samych rejonach dzia豉j raz lepiej raz gorzej w zale積o軼i od warunków klimatycznych i 鈔odowiskowych, jednak 瘸den nie dzia豉 tak jakby tego rolnicy oczekiwali. Dla dobrej ochrony rzepaku potrzebne s 2, 3  a nawet 4 chemiczne zabiegi w sezonie, cho zdarza si, 瞠 i to nie wystarcza. Tak jak w ka盥ej dziedzinie, gdzie dzia豉lno嗆 cz這wieka wi捫e si z oddzia造waniem na 鈔odowisko przyrodnicze, dzia豉niom tym towarzysz dynamiczne zmiany czynników modyfikuj帷ych. Ochrona ro郵in jako element technologii uprawy ka盥ej ro郵iny rolniczej jest dynamiczn i trudn dziedzin, poniewa cz瘰to zaskakuj nas nowe zjawiska wymagaj帷e szybkich rozwi您a. Zjawisko odporno軼i s這dyszka rzepakowego, od kilku lat wyst瘼uje w ró積ym nasileniu w wielu rejonach Polski i niepokoi zarówno rolników jak i producentów i dystrybutorów 鈔odków ochrony ro郵in. Firmy powa積ie traktuj帷e swoich klientów poddaj zalecane 鈔odki dok豉dnej analizie w celu sprawdzenia ich efektywno軼i i rozpoznania wszystkich mo磧iwych czynników wp造waj帷ych na ich skuteczno嗆. Wprowadza si modyfikacje formulacji, mieszaniny, ale chodzi te o to by unikn望 niesprawdzonych lub niepe軟ych informacji, a nawet plotek ciesz帷ych konkurencj. W Instytucie Ochrony Ro郵in w Poznaniu w ostatnich latach badano wiele zalecanych do zwalczania s這dyszka rzepakowego 鈔odków.  By造 to gównie preparaty z grupy pyretroidów, które od ponad 25 lat, w najwi瘯szej liczbie, zalecane s do ochrony rzepaku przed s這dyszkiem rzepakowym i które pierwsze w opinii rolników wykazywa造 s豉bsz skuteczno嗆 w zwalczaniu tego szkodnika. Wyniki bada IOR w kierunku odporno軼i s這dyszka rzepakowego potwierdzi造 te opinie. S這dyszek faktycznie wykazuje odporno嗆 na wiele substancji aktywnych pyretroidów, jednak badania wykaza造 du瞠 zró積icowanie efektywno軼i poszczególnych substancji aktywnych. Na przyk豉d bifentryna by豉 najlepiej dzia豉j帷 w badaniach IOR substancj aktywn pyretroidów. Wra磧iwo嗆 s這dyszka, a wi璚 i efekt zabiegu zale篡 zarówno od struktury chemicznej jak i formulacji poszczególnych 鈔odków zawieraj帷ych pyretroidy i w豉軼iwe zastosowanie ich w ochronie rzepaku przed s這dyszkiem nie musi oznacza fiaska. Decyduj帷 si na u篡cie pyretroidu musimy jednak pami皻a by zabieg przeprowadzi bardzo precyzyjnie, w optymalnej fazie wzrostu ro郵iny, w warunkach optymalnej temperatury i przy prognozie bezdeszczowej pogody przez minimum 24 godziny. Nie wolno zapomnie o bezpiecze雟twie owadów zapylaj帷ych, dla których pyretroidy s bardzo niebezpieczne. S這dyszki odporne na pyretroidy wykazuj po zabiegu du瞠 wzbudzenie. S bardzo aktywne, lataj, szybko przemieszczaj si z ro郵iny na ro郵in tak, 瞠 wydaje si, 瞠 jest ich bardzo du穎. W przypadku stwierdzenia wysokiej prze篡walno軼i zwalczanej populacji zabieg nale篡 powtórzy najlepiej przy u篡ciu 鈔odka z innej grupy chemicznej. Wybór nie jest trudny, poniewa do dyspozycji pozostaj tylko dwie grupy. Najstarsza, stosowana od ponad 40 lat grupa zwi您ków fosforoorganicznych z jej równie starymi przedstawicielami – chloropiryfosem i fosalonem oraz stosunkowo m這da, cho ju 10 letnia grupa chemiczna neonikotynoidów, ze znanym acetamiprydem stosowanym w Mospilanie 20 SP. W badaniach IOR w Poznaniu dwie z wymienionych substancji aktywnych: chloropiryfos i acetamipryd, dzia豉造 na s這dyszka rzepakowego lepiej ni wi瘯szo嗆 pyretroidów, natomiast fosalon bardzo s豉bo. Efekt dzia豉nia chloropiryfosu cieszy oko i ucho niektórych rolników, poniewa owady gin szybko, a w 豉nie rzepaku nie wida i nie s造cha odg這sów 篡cia 瘸dnych innych przedstawicieli tej grupy zwierz徠, w鈔ód nich niestety równie tak potrzebnych rzepakowi pszczó i innych zapylaczy. Opady deszczu, które wyst徙i  po oprysku preparatami zawieraj帷ymi chloropiryfos znacznie os豉biaj efekt zabiegu i wówczas nale篡 zabieg powtórzy. Wysoka toksyczno嗆 chloropiryfosu i innych zwi您ków fosforoorganicznych dla entomofauny i dla cz這wieka jest powodem, dla którego w wielu krajach mi璠zy innymi w Niemczech wycofano je z ochrony rzepaku.  

Zawarty w Mospilanie 20 SP acetamipryd jest neurotoksyn o specyficznym dzia豉niu. Wielu rolników niepokoi fakt, 瞠 po zastosowaniu tego 鈔odka znajduj w kwiatostanach rzepaku pewien procent 篡wych owadów, które nie spadaj z ro郵in tak jak pozosta貫. Jest to prawda, poniewa s這dyszek rzepakowy, który z ró積ych wzgl璠ów nie pobra odpowiedniej ilo軼i toksyny, reaguje na ni odmiennie ni pozosta貫 szkodniki. Owady staj si nieruchliwe, nie s zdolne do lotu, s oszo這mione, nie 瞠ruj i nie rozmna瘸j si, ale s na ro郵inach widoczne. W badaniach IOR stwierdzono, 瞠 zdecydowana wi瘯szo嗆 zatrutych owadów po pewnym czasie ginie. Je郵i rzepak dojrzewa d逝瞠j i nalot s這dyszka trwa to zabieg tak jak w przypadku innych 鈔odków nale篡 powtórzy. W przypadku Mospilanu 20 SP, ze wzgl璠u na jego systemiczne dzia豉nie, warunki pogody maj mniejszy wp造w ni przy pozosta造ch 鈔odkach. W 豉nie rzepaku chronionego Mospilanem 20 SP spotkamy pszczo造 i inne owady zapylaj帷e, drapie積e i paso篡tuj帷e, co przyczynia si do zwi瘯szenia masy nasion. W badaniach poletkowych przeprowadzonych w 2006 roku w stacji do鈍iadczalnej IOR, masa nasion rzepaku chronionego Mospilanem 20 SP by豉 wy窺za ni chronionych pyretroidami i zwi您kami fosforoorganicznymi. Jak wida z krótkiego opisu, 瘸den z zalecanych dzi w Polsce 鈔odków do zwalczania s這dyszka rzepakowego nie jest idealny. Trudno軼i wyst瘼uj zw豉szcza przy masowym pojawieniu si szkodnika, co mia這 miejsce w ostatnich latach w naszym kraju. Trzeba zda sobie jednak spraw, 瞠 przysz這嗆 chemicznej ochrony ro郵in z pewno軼i nie b璠zie polega豉 na totalnym niszczeniu szkodników i wielu 鈍iat造ch rolników ju dzi ma t 鈍iadomo嗆. W strategiach ochrony ro郵in uwzgl璠niaj帷ych integracje metod oraz narastanie odporno軼i odchodzi si od dawek 鈔odków chemicznych maj帷ych zapewni 100% 鄉iertelno軼i zwalczanego gatunku. Dowiedziono, 瞠 takie dawki przy酥ieszaj zjawisko odporno軼i i wywo逝j nieprzewidywalne, najcz窷ciej negatywne zmiany w agroekosystemach. Idealny 鈔odek powinien szkodnika eliminowa w okresie najwi瘯szej jego szkodliwo軼i, niekoniecznie zabijaj帷 go. Koniecznie natomiast powinien oszcz璠za owady po篡teczne - pszczo造 i naturalnych drapie盧ów, które s sprzymierze鎍ami rolnika w walce o wysoki plon. By mo瞠 w niedalekiej przysz這軼i takie 鈔odki lub dawki b璠 mia造 zastosowanie. Prekursorem takiego 鈔odka w stosunku do s這dyszka rzepakowego jest Mospilan 20 SP, którego zastosowanie udowadnia, 瞠 niekoniecznie trzeba wszystkie szkodniki zabi by skutecznie ochroni plon.